هوش مصنوعی چیست

هوش مصنوعی چیست؟مزایا، معایب و کاربردها

هوش مصنوعی چیست؟

هوش مصنوعی Artificial intelligence شاخه‌ ای از علوم کامپیوتر است که در آن به ساخت ماشین‌ هایی هوشمند پرداخته می‌ شود که مانند انسان‌ ها عمل می‌ کنند و واکنش انجام می‌ دهند. یک عامل هوشمند، سیستمی است که با شناخت محیط اطراف خود، شانس موفقیت خود را پس از تحلیل و بررسی افزایش می‌ دهد. هوش مصنوعی در آینده‌ ای نه چندان دور زندگی بیشنر انسان‌ ها را تحت تاثیر قرار خواهد داد.

بنا بر تحقیق معتبر دانشگاه آکسفورد که در سال 2013 انجام گرفته است؛ 47 درصد از کل جایگاه‌ های شغلی ایالات متحده در سال 2030 به شکل اتوماسیون و بدون حضور انسان انجام می‌ گیرند. همچنین برنامه‌ نویسان و مهندسان نرم‌ افزار در 20 سال آینده تنها 8 درصد امکان اتوماسیون شغل شان وجود دارد. محققین بر این باوراند که نهایتا مهندسان نرم‌ افزار روزی با برنامه‌ ای هوشمند جایگزین خواهند شد؛ برنامه ای که می‌ تواند کدها را خود کپی کند، بنویسد و آن‌ ها را بهبود بخشد.

آموزش و یادگیری هوش مصنوعی چگونه انجام می‌شود؟

یادگیری هوش مصنوعی

مهندسی دانش بخش بزرگی از پژوهش‌ های مورد نیاز هوش مصنوعی را تشکیل می‌ دهد. ماشین‌ ها در صورتی می‌ توانند مانند انسان‌ ها رفتار کنند که اطلاعات فراوانی از جهان اطراف خود داشته باشند.

یادگیری ماشین نیز یکی دیگر از بخش‌ های اصلی هوش مصنوعی است. آموزش به ماشین به شکل‌ های گوناگونی دسته بندی شده است. ساده ترین راه برای یادگیری ماشین روش “آزمون و خطا” است.  برای مثال، یک برنامه ساده برای کیش و مات کردن شاهِ حریف در یک بازی شطرنج را در نظر بگیرید. برنامه مهره‌ های شطرنج را به صورت تصادفی آن قدر حرکت می‌ دهد تا موفق به کیش و مات کردن طرف مقابل شود و در دفعه‌ ی بعدی که همین مسئله‌  دوباره به کامپیوتر داده شود می‌ تواند سریعاً مسئله را حل کند و پاسخ را بیابد.

هدف یادگیری ماشینی این است که کامپیوتر (در کلی‌ ترین مفهوم آن) بتواند به تدریج و با افزایش داده‌ ها بازدهی بالاتری در وظیفهٔ مورد نظر پیدا کند. گستردهٔ این وظیفه می‌ تواند از تشخیص خودکار چهره با دیدن چند نمونه از چهرهٔ مورد نظر تا فراگیری شیوه گام‌ برداری برای روبات‌ های دوپا با دریافت سیگنال پاداش و تنبیه باشد. یکی از پروژه‌ های معروف یادگیری ماشینی، پروژه‌ ی تشخیص سن از روی تصویرِ شرکت مایکروسافت است.

هوش مصنوعی به چند نوع تقسیم می‌شود؟

انواع هوش مصنوعی

آنچه امروزه به هوش مصنوعی مشهور است به دو دسته‌ی “ANI” و “AGI” تقسیم می‌شود.

هوش مصنوعی ضعیف (ANI)

ANI مخفف Artificial Narrow Intelligence (هوش محدود مصنوعی) است و معمولاً به آن “هوش مصنوعی ضعیف” هم می‌ گویند. این نوع هوش مصنوعی تنها می‌ تواند در یک حیطه‌ ی محدودی از تخصص فعالیت کند. برای مثال می‌ توان به آبی بزرگ (Big Blue) اشاره کرد. ابر کامپیوتری که IBM در سال 1997 ساخت تا بزرگ‌ ترین شطرنج بازان جهان را شکست دهد. آبی بزرگ یک کار را بسیار عالی انجام می‌ دهد: شکست انسان در شطرنج. اما تخصص آن به همین مورد محدود می‌شود.

شاید تا به حال متوجه این موضوع نبوده باشید، ولی همین حالا هم توسط هوش مصنوعی ضعیف یا ANI محاصره شده‌ ایم. ماشین‌ هایی که عادات جستجوی شما در گوگل را ردگیری می‌ کنند و بر اساس هزاران متغییر مختلف تبلیغات مناسب را برای شما به نمایش در می‌ آورند، بر اساس ANI های ابتدایی ساخته شده‌ اند که در طول زمان سلایق شما را یاد می‌ گیرند. مثال دیگر فیلترهای هوشمند سرویس‌ های ایمیل برای پاکسازی اینباکس شما از اسپم است. سیستم‌ هایی که در یک لحظه بین میلیون‌ ها پیام به جستجو می‌ پردازند و تصمیم می‌ گیرند که کدام یک واقعی است و کدام باید حذف شود.

هوش‌ مصنوعی امروزی کار‌هایی را انجام می‌ دهد که از قبل برای آن برنامه ریزی شده ‌است. برای مثال دستیار‌های صوتی امروزه به صورتی برنامه ریزی شده‌ اند که تنها قادر به نمایش وضعیت آب و هوا،ارسال پیام، تنظیم آلارم، پخش آهنگ و … باشند. آن‌ ها کار‌هایی خارج از چیزی که برایشان از قبل تعریف شده انجام نمی‌ دهند. آن‌ ها فکر نمی‌ کنند و دارای احساسات نیستند و برای جواب سوالاتی‌ که از آن‌ ها می‌ پرسیم برنامه‌ ریزی شده اند.

در واقع پایگاه داده‌ ای از مجوعه‌ ی سوال و جواب به آن‌ ها داده شده است. شاید برای رفع این مشکل نیاز به شبیه سازی یک مغز مانند مغز انسان باشد! این گونه دستیار‌های صوتی، خود قادر به جمله سازی برای پاسخ به سوالات کاربران هستند و دیگر پاسخ‌ های تکراری نمی‌ دهند. (برخی از دستیار‌های صوتی مانند کورتانا، پاسخ برخی از سوالات پیچیده را در اینترنت جستجو می‌ کند و جواب می‌ دهند.)

ANI نسخه‌ی مفید و نسبتاً بی‌ ضرر هوش ماشین است که می‌ تواند به تمام بشریت سود برساند؛ زیرا اگر چه قادر به پردازش میلیاردها عدد و درخواست در یک زمان است، اما همچنان مقید به عمل در یک حیطه‌ ی خاص است که آن عملکرد هم محدود به تعداد ترانزیستورهایی است که ما به آن اجازه می‌ دهیم داشته باشد. در سمت دیگر، هوش مصنوعی‌ ای که نگرانی بسیاری را بر انگیخته است “Artificial General Intelligence” (هوش عمومی مصنوعی) یا به اختصار AGI است.

هوش عمومی مصنوعی (AGI)

ساختن چیزی که حتی با کمی اغماض بتوان نام AGI بر آن گذاشت می‌ تواند بزرگ ترین دستاورد علوم کامپیوتر باشد و اگر روزی به آن دست پیدا کنیم، همه‌ ی زوایای جهانی را که می‌ شناسیم را تغییر خواهد داد. موانع زیادی برای رسیدن به هوش مصنوعی برابر با ذهن انسان وجود دارد.

یکی از موانع این است که هرچند شباهت‌ های زیادی بین نحوه‌ ی عملکرد مغز ما و شیوه‌ ی پردازش اطلاعات توسط کامپیوترها وجود دارد، اما وقتی نوبت به تفسیر اطلاعات مانند مغز انسان می‌ رسد، ماشین‌ ها عادت بدی دارند که بیش از حد به جزئیات توجه می‌ کنند. شاید حکایت کسی که برای تفریح به طبیعت رفته بود و “درخت ها نمی‌ گذاشتند جنگل را ببیند!” به خوبی توصیف کننده‌ ی این وضعیت باشد.

دانشمندان در پی شبیه سازی مغز انسان هستند. اما به دلیل توان کم ابر کامپیوتر‌های فعلی و مصرف زیاد انرژی این کار به صورت کامل امکان پذیر نیست. IBM برای رفع مشکل مصرف انرژی ابر کامپیوتر‌ها، در حال توسعه‌ ی تراشه‌ هایی مبتنی بر شبکه‌‌ های عصبی است. IBM تا به حال توانسته به قدرتی فراتر از قدت پردازشی مغز یک موش دست پیدا کند. اندازه کل مجموعه‌ ی طراحی شده برابر با سایز یک یخچال کوچک است.

درون این مجموعه بسته‌‌ های کوچکی به اندازه‌ی درایو دیسک سخت ( هارد درایو) رایانه قرار گرفته است. داخل این بسته‌ های کوچک تراشه‌ هایی که همگی مبتنی بر فناوری شبکه‌ های عصبی هستند قرار گرفته‌اند. IBM این تراشه‌ ها را TrueNorth نام گذاری کرده است. این تراشه‌ ها با استفاده از سیلیکون و متشکل از آنالوگ‌ های فیزکی طراحی شده‌ اند که شامل نئورون‌ ها و سیناپس‌ ها (ارتباط بین نئورون) هستند و به صورت اختصاصی برای فعالیت در بستر شبکه‌ های عصبی طراحی شده‌ اند.

هر تراشه شامل بیش از یک میلیون نئورون و ۲۵۶ سیناپس بین نئورون‌ ها است. درون هر بسته  بیش از 48 میلیون نئورون سیلیکونی قرار گرفته که تعداد آن‌ ها از نئورون‌ های موجود در غشا مغزی یک موش بیشتر است. مغز موش‌ ها بیش از 21 میلیون نئورون در خود جای داده است. با در نظر گرفتن این موضوع می‌ توان به جرات گفت که قدرت پردازشی فوق‌ العاده‌ ای درون این بسته‌ ها جا گرفته است.

پیاده‌ سازی چنین شبکه‌ ی عظیمی با استفاده از معماری‌ های معمول می تواند فضای زیادی را اشغال کند، به طوری که انرژی مورد نیاز برای راه‌ اندازی آن می‌ توان با انرژی الکتریکی مورد نیاز یک شهر برابری کند؛ اما آنچه که IBM ساخته است تنها به 70 میلی وات انرژی نیاز دارد. اما اگر روزی یک شبیه سازی کامل از مغز انسان ساخته شود؛ این شبیه ساز باید قادر به فکر کرن درک احساسات انسانی مانند عشق، نفرت و درد باشد و همانند یک انسان عمل کند.

هوش مصنوعی جه کاربردهایی دارد؟

کاربرد‌ها در زندگی

امروزه نیز می‌ توان کاربرد‌های هوش مصنوعی‌ را در زندگی روزمره مشاهده کرد. برای مثال برخی از چراغ‌ های راهنمایی رانندگی هوشمند با محاسبه زمان مورد نیاز برای توقف خودرو‌ها در پشت چراغ قرمز از هوش مصنوعی استفاده می‌ کنند. غلط یاب‌ گوشی‌ های هوشمند کلماتی را که نادرست نوشته شده‌ اند را شناسایی و آن را با کلمه‌ ی درست جای گذاری می‌ کنند. آن‌ ها شیوه نگارش شما را یاد می‌ گیرند و کلماتی مناسب را برای تکمیل جمله ارائه می دهند.

ساخت هوش مصنوعی

دستیار‌های صوتی گوگل (Google Now) ، اپل (Siri) و مایکروسافت (Cortana) به سوالات و درخواست‌ های شما پاسخ می‌ دهند و در هنگام رانندگی تنها با گوش سپردن به سخنان شما؛ برای دوستان تان پیامک می نگارد و ارسال می‌ کند. همچنین با شناختی که از شما دارند (مانند سلیقه) به بررسی رستوران‌ های نزدیک مورد علاقه شما می‌ پردازند و بهترین رستوران را پیشنهاد می‌ دهند.

همچنین برخی از موتور‌های جستجوگر مانند گوگل شیوه جستجو نمودن شما را یاد می‌ گیرند و متناسب با آنچه که به دنبال آن می‌ گردید، نتایج را سفارش سازی می‌ کنند. به تبلیغات هوشمند گوگل  نیز می‌‌ توان اشاره کرد: کافی است یک اپلیکیشن را از فروشگاه اپلیکیشن گوگل (Google Play) دانلود و یا فیلمی را از یوتیوب نگاه کنید تا تبلیغات مرتبط با آن‌ ها را در سایت‌ هایی که از کد‌های تبلیغاتی گوگل استفاده می‌ کنند مشاهده کنید.

اپلیکیشن و سایت فیسبوک را نیز می‌توان به عنوان یکی از سایت‌ هایی نام برد که با استفاده از هوش مصنوعی، تبلیغات خود را برای کاربران هدفمند نموده و باعث شده است تا سودی چند برابر به دست آورد.

استفاده از هوش مصنوعی در کسب‌وکارها

هوش مصنوعی در حوزه‌ های مختلف برای ارائه بینش در مورد رفتار کاربر و ارائه توصیه‌ هایی بر اساس داده‌ ها استفاده می‌ شود. برای مثال، الگوریتم جستجوی پیش‌ بینی‌ کننده گوگل از داده‌ های کاربر گذشته برای پیش‌ بینی این که کاربر بعدی در نوار جستجو تایپ می‌ کند، استفاده می‌ کند. نتفلیکس از داده‌ های کاربر گذشته استفاده می‌ کند تا توصیه کند کاربر چه فیلمی را می‌ خواهد بعد ببیند و باعث می‌ شود کاربر به پلتفرم متصل شود و زمان تماشای آن افزایش یابد. فیس بوک از داده های گذشته کاربران استفاده می‌ کند تا به طور خودکار پیشنهادهایی را برای تگ کردن دوستان شما بر اساس ویژگی های چهره آن‌ ها در تصاویر ارائه دهد.

هوش مصنوعی در همه جا توسط سازمان‌ های بزرگ برای ساده‌ تر کردن زندگی کاربر نهایی استفاده می‌ شود. کاربردهای هوش مصنوعی به طور کلی تحت دسته پردازش داده‌ ها قرار می‌ گیرد که شامل موارد زیر می‌ شود:

  • جستجو در داده‌ ها و بهینه‌ سازی جستجو برای ارائه مرتبط‌ ترین نتایج
  • زنجیره‌ های منطقی که می‌ توانند برای اجرای یک رشته دستورات بر اساس پارامترها اعمال شوند.
  • تشخیص الگو برای شناسایی الگوهای مهم در مجموعه داده‌ های بزرگ برای بینش‌ های منحصر به فرد
  • استفاده از مدل‌ های احتمالی برای پیش‌ بینی نتایج آینده

از دیگر کاربرد‌های هوش مصنوعی می‌توان تطابق دادن اثر انگشت‌ها یا چهره‌ها برای باز نمودن قفل امنیتی گوشی‌های هوشمند را نام برد.

کاربردهای دیگر هوش مصوعی

در حال حاضر نرم افزار‌هایی با استفاده از یادگیری ماشینی ساخته شده‌ اند که قادر به تشخیص و توصیف اجسام درون تصویر و تشخیص حالات (احساسات) از روی صورت هستند. شرکت‌ های بزرگی مانند گوگل و مایکروسافت نیز اقدام‌ هایی در مورد توسعه‌ ی پروژه‌ هایی مانند سیستم تشخیص اجسام درون تصویر نیز انجام داده‌ اند؛ اما تا به حال آن را برای استفاده عموم منتشر نکرده‌ اند. از معروف‌ ترین پروژه‌ های بینایی ماشین با قابلیت تشخیص اشیا، می‌ توان پروژه‌ی Image Identification شرکت Wolfram را نام برد که برای استفاده عموم به صورت آنلاین منتشر شده است.

مزایا و معایب هوش مصنوعی چیست؟

حال که با مفهوم هوش مصنوعی آشنا شدیم، بهتر است به مزایا و معایب آن نگاهی بیندازیم تا درک کنیم آیا هوش‌ مصنوعی واقعاً برای انسان مفید است؟

مزایای هوش مصنوعی

مزایای هوش مصنوعی

مزایای هوش مصنوعی را به‌ صورت کلی می‌ توان از این قرار دانست:

کاهش خطای انسانی

یکی از بزرگ‌ ترین مزیت‌ های هوش مصنوعی این است که می‌ تواند به‌ میزان چشمگیری خطاها را کاهش و دقت را افزایش دهد. تصمیماتی که هوش مصنوعی در هر مرحله اتخاذ می‌ کند با توجه به اطلاعات جمع‌ آوری‌ شده‌ ی قبلی و مجموعه‌ ی خاصی از الگوریتم‌ ها تعیین می‌ شود. در صورتی‌ که این موضوع به‌ درستی برنامه‌ ریزی شود، این خطاها را حتی می‌ توان به صفر کاهش داد.

حذف ریسک

یکی دیگر از مزیت‌ های بزرگ هوش مصنوعی این است که انسان‌ ها می‌ توانند با استفاده از ربات‌ های هوش مصنوعی بر بسیاری از خطرات غلبه کنند. خواه خنثی‌ کردن بمب باشد، خواه رفتن به فضا و کاوش در عمیق‌ ترین بخش‌ های اقیانوس‌ ها، ماشین‌ هایی با بدنه‌ های فلزی مقاوم هستند و می‌ توانند در جوهای غیر طبیعی زنده بمانند؛ علاوه‌ بر این، آن‌ ها می‌ توانند با مسئولیت بیشتر کار دقیقی ارائه کنند و به‌ راحتی فرسوده نمی‌ شوند.

هفت روز هفته ۲۴ ساعته در دسترس

مطالعات زیادی وجود دارد که نشان می‌ دهد انسان‌ ها تنها سه تا چهار ساعت در روز بازدهی دارند. همچنین انسان‌ ها برای ایجاد تعادل میان زندگی کاری و شخصی خود به استراحت نیاز دارند؛ اما هوش مصنوعی می‌ تواند بدون وقفه، بی‌ پایان کار کند. آن‌ ها خیلی سریع‌ تر از انسان‌ ها فکر می‌ کنند و چندین کار را هم‌ زمان با نتایج دقیق انجام می‌ دهند. آن‌ ها حتی می‌ توانند کارهای تکراری خسته‌ کننده را به‌ راحتی با کمک الگوریتم‌های هوش مصنوعی برای مدت نامتناهی انجام دهند.

کمک دیجیتال

تقریباً همه‌ ی سازمان‌ های بزرگ این روزها از دستیارهای دیجیتال برای تعامل با مشتریان خود استفاده می‌ کنند که به‌ طور چشمگیری نیاز به منابع انسانی را به حداقل می‌ رساند. شما به‌ راحتی می‌ توانید با چت‌ بات‌ ها چت کنید و از آن‌ ها بپرسید دقیقاً به چه چیزی نیاز دارید. برخی از ربات‌ های چت این روزها به‌ قدری هوشمند شده‌ اند که نمی‌ توانید تشخیص دهید آیا با یک چت‌ بات چت می‌ کنید یا یک انسان.

اختراع‌ های جدید

هوش مصنوعی تقریباً در هر حوزه‌ ای به اختراع‌ های جدید برای حل مشکلات پیچیده کمک کرده است؛ برای مثال، این اختراع‌ های اخیر به پزشکان کمک کرده است تا با استفاده از فناوری‌ های پیشرفته مبتنی بر هوش مصنوعی، مرحله‌ های اولیه‌ ی سرطان سینه را در زنان پیش‌ بینی کنند.

تصمیمات بی‌ طرفانه

انسان‌ ها، خواه و ناخواه، با احساسات هدایت می‌ شوند. هوش مصنوعی عاری از احساسات و در رویکرد خود بسیار کاربردی و منطقی است. مزیت بزرگ هوش مصنوعی این است که هیچ دیدگاه جانب دارانه‌ ای ندارد که این موضوع تصمیم‌ گیری دقیق‌ تری را تضمین می‌ کند.

معایب هوش مصنوعی

معایب هوش مصنوعی

معمولاً همیشه حرف از مزایای هوش مصنوعی و کمکی است که می‌ تواند به بشریت کند، اما بعد از بررسی مزایای هوش‌ مصنوعی بهتر است با معایب این حوزه هم آشنا شویم تا درک‌ مان از این حوزه کامل‌ تر شود.

هزینه‌ های بالا

توانایی ایجاد ماشینی که بتواند هوش انسان را شبیه‌ سازی کند، کار کوچکی نیست. این کار به زمان و منابع زیادی نیاز دارد و می‌ تواند هزینه‌ ی زیادی را در بر داشته باشد. همچنین هوش مصنوعی باید روی جدیدترین سخت‌ افزار و نرم‌ افزارها کار کند تا به‌ روز بماند و آخرین نیازها را برآورده کند؛ این موضوع درنتیجه آن را بسیار پرهزینه می‌ کند.

نداشتن خلاقیت

یک عیب بزرگ هوش مصنوعی این است که نمی‌ تواند یاد بگیرد خارج از چارچوب یا همان Out of Box فکر کند. هوش مصنوعی قادر است در طول زمان با داده‌ هایی که از قبل دریافت کرده است و تجربیات گذشته‌ ی خود یاد بگیرد، اما نمی‌ تواند در رویکرد خود خلاق باشد. یک مثال کلاسیک، ربات Quill است که می‌ تواند گزارش‌ های درآمد فوربز (Forbes) را بنویسد. این گزارش‌ ها فقط حاوی داده‌ ها و حقایقی هستند که قبلاً به ربات ارائه شده است. اگرچه این موضوع چشمگیر است که یک ربات می‌ تواند به‌ تنهایی مقاله بنویسد، اما این مقالات از حس انسانی موجود در دیگر مقالات فوربز بی‌ بهره است.

افزایش بیکاری

شاید یکی از بزرگ‌ ترین معایب هوش مصنوعی این باشد که کم‌ کم تعدادی از کارهای تکراری را با ربات‌ ها جایگزین می‌ کند. کاهش نیاز به دخالت انسان به مرگ بسیاری از فرصت‌ های شغلی انجامیده است. یک مثال ساده چت‌ بات است که یک مزیت بزرگ برای سازمان‌ هاست، اما یک کابوس برای کارمندان است. مطالعه‌ ی Mckinsey پیش‌ بینی می‌ کند که هوش مصنوعی تا سال ۲۰۳۰ جایگزین حداقل ۳۰ درصد نیروی کار انسانی خواهد شد.

انسان‌ ها را تنبل می‌ کند!

برنامه‌ های کاربردی هوش مصنوعی اکثر کارهای خسته‌ کننده و تکراری را خودکار می‌ کنند؛ بنابراین از آنجا که برای انجام‌ دادن کارها مجبور نیستیم چیزها را به خاطر بسپاریم یا معماها را حل کنیم، تمایل پیدا می‌ کنیم کمتر و کمتر از مغزمان استفاده کنیم. این اعتیاد به هوش مصنوعی می‌ تواند برای نسل‌ های آینده مشکلاتی ایجاد کند.

حذف اخلاق

اخلاق ویژگی مهم انسانی است که گنجاندن آن در هوش مصنوعی دشوار است. پیشرفت سریع هوش مصنوعی نگرانی‌ هایی را ایجاد کرده است که روزی هوش مصنوعی به‌ طور غیر قابل‌ کنترلی رشد خواهد کرد و در نهایت بشریت را از میان خواهد برد. از این لحظه به‌عنوان تَکینِگی هوش مصنوعی یا AI Singularity یاد می‌ شود.

مقالات مرتبط
کاربرد هوش مصنوعی در ایران، هر آنچه که باید از این حوزه بدانید
کاربرد هوش مصنوعی در معماری – هر آنچه باید بدانید
اینترنت اشیا و خودرو های برقی – کاربرد ها و چالش ها
کاربرد ماشین لرنینگ(ML) در صنعت تولید

فهرست مطالب

اشتراک گذاری :

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در email

3 پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.